Van cederman en kikker

Er was eens een man, die zijn hele leven erg gul was voor anderen. Als mensen iets nodig hadden, zorgde hij graag voor hen. Hij gaf voedsel, kleding en warmte aan de mensen. De Grote Geest had veel bewondering voor hem en zei: ‘als deze man sterft, zal er op de plaats waar hij wordt begraven een koninklijke cederboom groeien. Deze boom zal, net als cederman, voor de mensen zorgen. Hij zal zijn wortels geven om er manden en hoeden van te vlechten, zijn schors om er kleding van te weven en zijn hout om de mensen te beschutten en te verwarmen.

Toen de cederboom nog mens was, zorgde hij al erg goed voor de mensen. De Grote Geest zorgde ervoor, dat hij dat voor altijd kon blijven doen door hem in een cederboom te veranderen. Alle ceders op de wereld stammen van deze cederboom af.
Cederman werd na zijn dood cederboom. Van cederbomen worden totempalen gemaakt. Uit eerbied wordt cederman op totempalen afgebeeld. Zo zien we dat er een kringetje wordt uitgebeeld: cederman wordt cederboom, cederboom wordt totempaal en die is eigenlijk weer cederman.

Nog steeds geeft cederman zijn hout om er totempalen van te kunnen maken. De kunstenaars van de noordwestkust hakken allerlei mooie figuren uit de stammen van deze bomen. Als ze klaar zijn worden de figuren beschilderd en dan wordt de totempaal door heel veel mannen met spierkracht rechtop gezet.

De dorpen van deze volken staan meestal vlak langs het strand en de totempalen staan vooraan in het dorp en dus dicht bij de zee. De indianen van de noordwestkust geloven dat er aan een totempaal wortels komen, die helemaal tot diep in de zee doorgroeien. Daar veranderen de wortels in een duivelvis (een grote inktvis) en als je nog dieper onder water gaat, verandert de duivelvis in een grote kikker. Eigenlijk is het dus zo, dat onder aan elke totempaal een kikker zit. Niemand kan de kikker zien, omdat deze zo ver onder water woont. Toch wordt elke totempaal door een kikker gedragen.

Iedereen weet wat een totempaal is. Of toch niet?
In Europa weten de mensen niet erg veel van de volken van de Canadese westkust. Toch zijn de totempalen, die deze volken maken, wereldberoemd. Je zult er zelf ook wel eens iets over hebben gelezen. In boeken die over indianen gaan, komen al gauw totempalen voor, zelfs al hebben de indianen uit het verhaal helemaal niets met totempalen te maken. In stripboeken komen we ze ook tegen. Dat is niet zo gek, want ze zijn erg mooi om te tekenen en je kunt er leuke grapjes mee uithalen (kijk maar eens naar de totempaal van Asterix en Obelix). De schrijvers en striptekenaars weten net zo weinig van totempalen als de meeste andere mensen. Ook in films worden deze prachtig bewerkte boomstammen te pas en te onpas gebruikt. Met zijn allen begrijpen we erg slecht wat totempalen eigenlijk zijn.

In verhalen worden mensen vaak aan totempalen vastgebonden. Soms worden ze gemarteld. Ze kijken bijna altijd naar een groep indianen, die tussen tipi’s een oorlogsdans opvoeren. Deze verhalen geven allemaal een verkeerde indruk.
Totempalen zijn geen martelpalen. De volken die in tipi’s woonden hadden waarschijnlijk nog nooit totempalen gezien.

Er zijn altijd misverstanden geweest over totempalen. De eerste blanken die in het gebied van de noordwestkust kwamen dachten dat het beelden waren, waarop geheimzinnige goden waren afgebeeld. Dat was niet juist. De meeste volken uit dit gebied kennen niet eens goden.
Sommigen dachten dat totempalen een herinnering aan een oorlog waren. Misschien om een overwinning te vieren, of om de gesneuvelde krijgers te herdenken. Ook dat bleek niet waar te zijn.

Inmiddels is goed bekend wat totempalen zijn. Toch blijven de ideeën, die men vroeger over totempalen had, ook nu nog bij veel mensen bestaan. Dat komt misschien, omdat mensen die films, boeken en strips maken, zelf boeken lezen waar die foute ideeën nog in staan. En jullie kijken misschien weer naar die nieuwe films, of lezen die nieuwe strips en boeken. Gelukkig maar, dat Joe Wilson zelf een beroemde totempalen-maker is. Baribal kan jullie er dus alles over uitleggen.

Totempalen zijn een soort stambomen, of eigenlijk...
We moeten het even over ridders hebben. Ridders? Ja, ridders.
In de Middeleeuwen werd er veel oorlog gevoerd. Families, landen, dorpen en edellieden vochten met elkaar om te bepalen wie er de baas was in een bepaald gebied.
Om goed te kunnen zien bij wie je hoorde als je aan het vechten was, hadden de edelen hun eigen kenmerken. Dat waren afbeeldingen die ze op hun schilden, zwaarden en vaandels lieten schilderen. Die afbeeldingen probeerden vaak iets van de geschiedenis van de familie van die edelman te laten zien. Men wilde graag heldhaftige afbeeldingen gebruiken. Dan kon je iedereen laten zien hoe dapper je was. Vaak betrof het dieren. Wolven, beren, arenden en leeuwen kwamen het meest voor. Allemaal snelle, machtige en sterke dieren.
Die afbeeldingen, waaraan je de groepen en de families kon herkennen noemen we familiewapens. Logisch toch, als ze meestal op wapens en schilden werden afgebeeld?

Nu terug naar de volken van de noordwestkust
De families kennen allemaal oude verhalen, die we legendes noemen. Daarin wordt verteld over de belevenissen van hun eerste voorouders. Die hadden allerlei avonturen en ontmoetingen met dieren en fantastische figuren, die beschikten over magische krachten. Sommige voorouders konden zelfs een dierengedaante aannemen. Een voorouder kon bijvoorbeeld een spannende belevenis met een beer hebben. Misschien kon hij zichzelf wel in een beer veranderen. Zijn afstammelingen kregen het recht om die beer op allerlei manieren te gebruiken. Zij alleen mochten de beer afbeelden op schilderijen, maskers en totempalen. Deze familie mocht ook verhalen over deze beer vertellen, of erover zingen.

Het recht om een dier, of een ander wezen te mogen gebruiken noemen we een privilege. De indianen zijn erg zuinig op deze privileges. Elke familie is erg gesteld op haar eigen figuren.
Belangrijke opperhoofden hebben het recht om een heleboel figuren te gebruiken. Elk opperhoofd heeft weer andere figuren. Als er een belangrijke gebeurtenis was, lieten zij een nieuwe totem beeldhouwen, die ze dan voor hun huis zetten. Soms was dat ter gelegenheid van een bruiloft. Soms om iemand te herdenken, of omdat iemand een nieuwe naam kreeg. Aan de afgebeelde figuren op de totempaal kon je zien bij welke familie hij hoorde.
De dieren en magische wezens die op totempalen staan, horen bij een bepaalde familie. Net als bij de ridders kon je de families dus herkennen aan hun afbeeldingen. Een totempaal is eigenlijk net zoiets als een familiewapen.

Een totempaal maken en rechtop zetten, dat is een hele klus!
Als een opperhoofd opdracht geeft om een totempaal te maken, moet er eerst een geschikte boom worden gezocht. Vroeger vroegen de mensen de cederman om vergeving voordat de boom gekapt werd en waren hem erg dankbaar, dat ze zijn hout mochten gebruiken. Dan werd de boom omgehakt en door honderden mannen naar het dorp vervoerd.
Het maken van een totempaal is geen eenvoudige zaak. Ze zijn wel eens hoger dan twee huizen op elkaar. De hoogste totempaal die er is staat in Alert Bay. Hij is meer dan vijftig meter hoog, zo hoog als een kerk!

Het opperhoofd bepaalt welke figuren hij op zijn totempaal wil hebben. Meestal komt er een vogel helemaal bovenaan. De grote boomstammen worden dan eerst recht gemaakt. De schors wordt er afgehaald. Dan tekent de kunstenaar er wat lijnen op, zodat hij weet waar hij moet hakken. De totem-maker gebruikt vreemde bijlen en kromme messen.
Nadat het beeldhouwen af is, wordt het werk beschilderd. Natuurlijk liggen de palen op de grond, anders kan de beeldhouwer zijn werk niet goed doen.

Nadat de totem-makers hun werk hebben gedaan moet de totempaal rechtop worden gezet. Alle mannen uit het dorp helpen mee, want er mogen geen machines worden gebruikt. Met touwen en duw-stokken wordt het gevaarte rechtop gezet. Het hele dorp loopt uit om het mee te maken. Zo vaak gebeurt dat nu ook weer niet.

De oprichting van een totempaal gaat altijd gepaard met grote feesten. Op die feesten beelden dansers met grote houten maskers de figuren uit die op de totempaal staan.
Het is een bijzondere gebeurtenis in het leven van de indianen van de noordwestkust.

Magische wezens uit Gallië?
Stel nu eens, dat Asterix en Obelix met hun toverdrank en toverkracht bij deze indianen op bezoek zouden zijn geweest. Dan zouden ze vast hebben gedacht, dat het magische wezens waren. De afstammelingen van die mensen zouden ongetwijfeld een totempaal hebben opgericht met de afbeeldingen van Asterix en Obelix. En niemand anders zou hen mogen afbeelden. Wij eigenlijk ook niet.